احمد شهید، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران، در تازهترین گزارش خود که ۲۲ اسفند منتشر شده است، به مواردی مانند اعدامها، نقض اساسی حقوق شهروندی و اقلیتها، عدم استقلال سازوکار قضایی و دیگر موارد نقض حقوق بشر هشدار میدهد.
راديو فردا ـ آقای شهید در ابتدا با استقبال از «برخی پیشدرآمدهای مثبت از سوی دولت جدید» که در کارزار انتخاباتی حسن روحانی برای بهبود وضعیت حقوق بشر، حقوق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به آنها اشاره شده بود، میگوید این «گامهای مثبت» همچنان به طور کامل نگرانیهای بنیادین در مورد حقوق بشر ایران را که از سوی نشست همگانی، شورای حقوق بشر و دیگر سازوکارهای بینالمللی مطرح شده، رفع نمیکند.
به گزارش آقای شهید این موارد به قوانین و ممارست در احترام به حق زندگی، آزادی بیان، گردهمایی، اعتقاد و دین، به حق آموزش برای همه و دوری از تبعیض نیاز دارند.
این گزارش تاکید دارد که پایه و اساس این نگرانیها، عدم تطابق قوانین ملی با تهعدات بینالمللی، فقدان پایبندی به حاکمیت قانون، بررسی نکردن شکایتها و نیز محاکمه کسانی است که حقوق بشر را نقض میکنند.
این گزارش با اشاره به قوانین بینالمللی تاکید دارد که آزادی افراد حقی با اهمیتی عمیق است. در آن به مواردی مختلفی از نقض حقوق بشر اشاره شده، خواستار آزادی زندانیانی است که به دلایل عقیدتی، فعالیتهای مسالمتآمیز یا بیان آزادانه نظر خود در بند هستند.
علاوه بر این وضعیت نقض حقوق بشر در مورد اقلیتهای گوناگون، دراویش، بهائیان، مسیحیان، سنیمذهبها یا گروههای قومی، نیز زنان، فعالان حقوق بشر یا روزنامهنگاران در این گزارش تازه بررسی شده است.
در بخشی از گزارش احمد شهید به موارد اعدام در ایران پرداخته شده است؛ بنا بر این گزارش از زمان آغاز به کار گزارشگر ویژه حقوق بشر در مورد ایران در سال ۲۰۱۱ میلادی، ۱۵۳۹ نفر اعدام شدهاند که در میان آنها دستکم بین ۹۵۵ تا ۹۶۲ نفر با اتهام قاچاق مواد مخدر روبهرو بودهاند.
این گزارش میافزاید که گمان میرود ۶۸۷ نفر در سال ۲۰۱۳ میلادی اعدام شدهاند (رقم رسمی اعلام شده از سوی ایران ۳۶۹ نفر است) که ۱۶۵ مورد بیشتر از سال ۲۰۱۲ میلادی است.
این گزارش در عین حال میافزاید که دستکم ۵۷ نفر در سال گذشته میلادی در ملا عام اعدام شدهاند. در آن در عین حال به مواردی از اعدام -برای نمونه کردهای ایران- به اتهام «محاربه» و موارد امنیتی اشاره شده است.
در عین حال به این موضوع نیز اشاره شده است که مواردی از حکم اعدام با قوانین بینالمللی برای صدور آنها در «جدیترین موارد» مطابقت ندارد.
احمد شهید در گزارش خود با وجود اشاره به مشکلات و چالشهای ایران برای مبارزه با مسئله موارد مخدر، اما میگوید حکم اعدام در این مورد طیفی گوناگون از مجرمان را -مثلا در صورت همراه داشتن ۳۰ گرم هروئین یا برخی دیگر مخدرهای غیردارویی- در بر میگیرد.
آقای شهید در گزارش خود حق شهروندان برای دسترسی به محاکمهای عادلانه را متذکر و خواستار استقلال قضات، وکیلان و اجرای روند قضایی با اصول بینالمللی حقوق شهروندی یا دسترسی کامل به وکیل شده است.
علاوه بر اینها به مواردی دیگر از نقض حقوق بشر در ایران، در گزارش تازه گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد اشاره شده است.
آزادی فردی و امنیت شهروندان یا حق آموزش از دیگر موارد اشاره شده در این گزارش است.
احمد شهید در گزارش خود به آزاد شدن ۸۰ زندانی که به اتهام اعتراض و فعالیتهای اعتراضی مسالمتآمیز محبوس بودند، پس از انتخاب حسن روحانی اشاره کرده است.
در بخش دیگری از گزارش خود به زندانیانی از میان «اقلیتها» میپردازد و میگوید تا سوم ژانویه سال ۲۰۱۴ میلادی، حداقل ۳۰۷ نفر از آنها -از جمله ۱۳۶ بهایی، ۹۰ سنی، ۵۰ شهروند مسیحی، ۱۹ درویش و دو زرتشتی- در زندان بودند. این گزارش میگوید از سال ۲۰۰۴ میلادی دستکم ۷۳۴ بهائی بازداشت شدهاند.
در عین حال وضعیت و گزارشها در مورد هر یک از گروههای نام برده شده اقلیتی از باورمندان تا گروههای قومی به طور جداگانهای بررسی شده است.
احمد شهید در گزارش خود به زندانیان «عقیدتی» و «سیاسی» نیز پرداخته و شمار آنها را تا ۱۴ ژانویه، دست کم ۸۹۵ نفر اعلام کرده که از این میان -علاوه بر باورمندان به ادیان- ۳۷۹ نفر فعال سیاسی، ۹۲ نفر مدافع حقوق بشر، ۷۱ نفر فعال مدنی، ۳۷ روزنامهنگار و ۲۴ فعال دانشجویی حضور دارند.
منشور حقوق بشر که پیشنویس آن در دولت حسن روحانی آماده شده از موارد دیگری است که گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران به آن پرداخته است؛ بنا بر این گزارش این منشور با تاکید بر عمده مواردی که در قانون ایران در حال حاضر نیز موجود است، برخی حقوق جدید را نیز پیشنهاد میکند
با این همه از قول مدافعان حقوق بشر و شماری از سازمانهای حقوق بشری این پیشنویس را در مواردی گوناگون کافی نمیداند.
به گفته احمد شهید این منشور به مواردی مانند تبعیض علیه اقلیتهای دینی، از جمله بهائیان، یا حقوق زنان، از جمله برای انتقال حق شهروندی به فرزندان خود، نپرداخته است. در عین حال به مواردی بیرحمانه مانند سنگسار، قطع اعضای بدن یا شلاق کاری ندارد. مانع اعدام مجرمان زیر سن قانونی نمیشود و اشارهای به صدور حکم اعدام، به طور مشخص، فقط در موارد کاملا جدی که غیر از آن در تطابق با استاندارهای بینالمللی نیست، نمیکند.
در بخشی دیگر از این گزارش نیز بهطور جداگانهای به «تحریمهای اقتصادی» اشاره شده است. بنا بر این گزارش، گزارشگر ویژه سازمان ملل بارها از کشورهایی که علیه تهران تحریمهایی را اعمال کردهاند و نیز جمهوری اسلامی خواسته است تا گامهایی را در این جهت بردارند، که این تحریمها حقوق بشر را زیر پا نگذارند.
در عین حال از کاهش تحریمها در توافق اخیر میان ایران و گروه ۵+۱، در صورت مدیریت درست، به عنوان موضوعی که میتواند بر حقوق اقتصادی و اجتماعی در ایران تاثیر بگذارد، استقبال شده است.
طی روزهای گذشته گزارشهایی تازه در مورد حقوق بشر در ایران منتشر شده است که گزارش آقای شهید تازهترین آنهاست.
از جمله بان گیمون، دبیر کل سازمان ملل متحد، ۲۰ اسفند ماه در گزارشی گفت حسن روحانی علیرغم وعدههای خود٬ آزادیها در ایران را افزایش نداده است. او در عین حال در مورد «افزایش شدید» اعدامها در ایران ابراز نگرانی و با تاکید بر این که بیشتر این اعدامها مربوط به جرایم مواد مخدر بوده، افزود که با اینحال برخی از اعدام شدگان نیز زندانیان سیاسی و اقلیتهای قومی بودهاند.
این گزارش با واکنش بعضا شدید مقامهای ایرانی روبهرو شد.
گزارشهای احمد شهید نیز واکنشهای مشابهی را بر میانگیزند. مقامهای ایرانی آنها را رد میکنند و در برخی موارد چهرههای بینالمللی را نیز با عناوینی تند مورد انتقادهایی شدید قرار میدهند.
برای نمونه جواد لاریجانی، رئیس ستاد حقوق بشر قوه قضائیه ایران، آقای شهید را «احمق شریر» نامیده است. رئیس قوه قضائیه، صادق لاریجانی، نیز گزارش پیشین او را «دروغین» عنوان کرده بود. علی لاریجانی، دیگر برادر این دو تن و رئیس مجلس ایران، نیز یکی از گزارشها او را «ترویج یاغیگری بینالمللی» نامیده بود.
احمد شهید اجازه ورود به ایران را ندارد و گزارش تازه او از جمله بر پایه مصاحبه با دهها نفر داخل و خارج از ایران و دریافت مکتوبات تنظیم شده است.
او قرار است روز دوشنبه، ۲۶ اسفندماه، درباره گزارش خود از وضعیت حقوق بشر در ایران، در شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو سخنرانی کند.
